CONSCIÊNCIA E SYNDERESIS

Autores

DOI:

https://doi.org/10.5752/P.2177-6342.2026v17n33p566-578

Palavras-chave:

Synderesis, Consciência, Santo Tomás de Aquino, Moral, Habitus

Resumo

Santo Tomás de Aquino desempenhou um papel importante no esclarecimento do conceito de consciência e dos problemas teoréticos a ela relacionados. Como os escolásticos precedentes, ele discutiu a consciência em conexão com a synderesis (uma noção recebida da tradição patrística), inquirindo como elas deveriam ser definidas e se são falíveis. A sua contribuição mais inovadora é a sua discussão sobre a obrigação moral no caso de uma consciência errônea.

Downloads

Não há dados estatísticos.

Biografia do Autor

Tobias Hoffmann, Sorbonne Université

Doutor em filosofia pela Universität Freiburg (Suíça) e professor de filosofia medieval na Sorbonne Université (França). E-mail: tobias.hoffmann@sorbonne-universite.fr.

Lúcio Souza Lobo, UFPR

Possui graduação em Filosofia pela Universidade do Vale do Rio dos Sinos (1997), mestrado em Filosofia pela Universidade Federal do Rio Grande do Sul (2000) e doutorado em Filosofia pela Universidade Federal do Rio Grande do Sul (2006). Atualmente é professor da Universidade Federal do Paraná. E-mail: luciosouzalobo@gmail.com. 

Marco Antônio Pensak, UFPR

Doutorando em Filosofia, Linha de Pesquisa em Epistemologia e Metafísica, com ênfase em Santo Tomás de Aquino, na Universidade Federal do Paraná (UFPR). Mestre em Filosofia, Linha de Pesquisa em História da Filosofia, com ênfase em Santo Tomás de Aquino, na Universidade Federal do Paraná (UFPR). Bacharel em Filosofia pela Faculdade São Basílio Magno (FASBAM) de Curitiba. E-mail: marcopensak@icloud.com.

Referências

Obras clássicas:

Santo Tomás de Aquino

In Epistolas S. Pauli Super Romanos (In Rom.).

Quaestiones de Quodlibet (Quodl.).

Quaestiones Disputatae de Veritate (QDV.).

Scriptum Super Libros Sententiarum Magistri Petri Lombardi Episcopi Parisiensis (Super Sent.).

Summa Theologiae (STh.).

Santo Alberto Magno

De homine. Münster: Aschendorff, 2008. (Editio Coloniensis, 27/2).

Quaestio de synderesi. Münster: Aschendorff, 1993. (Editio Coloniensis, 25/2).

Santo Agostinho de Hipona

Contra Faustum Manichaeum. Vindobonae: F. Tempsky, 1891. (Corpus Scriptorum Ecclesiasticorum Latinorum, 25/1).

São Boaventura de Bagnoregio

Scriptum Super Libros Sententiarum Magistri Petri Lombardi Episcopi Parisiensis (Super Sent.).

São Jerônimo de Estridão

In Hiezechielem. Turnholti: Typographi Brepols Editores Pontificii, 1964. (Corpus Christianorum Series Latina, LXXV).

Summa Halensis

Summa Halensis I-II, Editio Quaracchi. Quaracchi: Typographia Collegii S. Bonaventurae, 1924-1948.

Demais obras:

BOULLUEC, Alain Le. Recherches sur les origines du thème de la syndérèse dans la tradition patristique. In: TROTTMANN, Christian (ed.). Vers la contemplation: Études sur la syndérèse et les modalités de la contemplation de l’Antiquité à la Renaissance. Paris: Librairie Honoré Champion, 2007, p. 61-77.

BOURKE. Vernon J. The Background of Aquinas’ Synderesis Principle. In: GERSON, Lloyd P. (ed.). Graceful Reason. Toronto: Pontifical Institute of Mediaeval Studies, 1983, p. 345-360.

DEMAN, Thomas. Appendice II: Renseignements techniques. In: THOMAS D’AQUIN. La prudence: 2a-2ae, Questions 47-56. 3. ed. Paris: Cerf, 2006, p. 496-523.

HILL, Jr., Thomas E. Four Conceptions of Conscience. In: SHAPIRO, Ian; ADAMS, Robert (orgs.). Integrity and Conscience. Nova York; London: New York University Press, 1998, p. 13-52.

KRIES, Douglas. Origen, Plato, and Conscience (Synderesis) in Jerome’s Ezekiel Commentary. Traditio, n. 57, 2002, p. 67-83.

LOTTIN, Odon. Syndérèse et conscience aux XIIe et XIIIe siècles. In: Psychologie et morale aux XIIe et XIIIe siècles. vol. 2/1. Leuven: Abbaye du Mont César; Gembloux: J. Duculot, 1948, p. 103-349.

LOTTIN, Odon. Problèmes moraux relatifs à la conscience. In: Psychologie et morale aux XIIe et XIIIe siècles. vol. 2/1. Leuven: Abbaye du Mont César; Gembloux: J. Duculot, 1948, p. 353-417.

POTTS, Timothy C. Conscience in Medieval Philosophy. Cambridge: Cambridge University Press, 1980.

SCHENK, Richard. Perplexus supposito quodam: Notizen zu einem vergessenen Schlüsselbegriff thomasischer Gewissenslehre. Recherches de Théologie ancienne et médiévale, n. 57, 1990, p. 62-95.

Downloads

Publicado

2026-07-13

Como Citar

Hoffmann, T., Lobo, L. S., & Pensak, M. A. (2026). CONSCIÊNCIA E SYNDERESIS. Sapere Aude, 17(33), 566–578. https://doi.org/10.5752/P.2177-6342.2026v17n33p566-578